همين‌قدر ميخوانيم كه در بعضى ايام مهمه يا در موقع جشن گرفتن فتوحات مجسمه‌ها و تماثيل را بيرون آورده مؤمنين نسبت به آنها پرستش مينمودند و از وقايع تاريخ آن مملكت استنباط ميكنيم كه ارباب انواع خود را بسيار عزيز و محترم ميداشتند . كهنه و خدام ارباب انواع مانند كهنهء بابل بسيار مقتدر و متمول بودند ، اگرچه راجع به جزئيات آداب پرستش و عبادات ايلاميها خيلى كم اطلاع داريم ليكن ظاهر است كه از بسيارى جهات با آداب بابليها مشابهت كلى داشته است . كتيبه‌هاى ايلامى مربوط بادعيه و نذورات كه خوانده شده معلوم مىكند كه با ترتيبات بابليها چندان تفاوت ندارد . صفحهء دعاى برنجى شلخاك اين‌شو شيناك راجع بآئين تغسيل كه وقت طلوع آفتاب آن را انجام ميدادند معلوم مىكند كه روحانيون ايلامى از اقتباس و استفادهء از بابل مضايقه نداشتند ، زيرا چنان كه از اسم آن ظاهر است به كلى از ترتيب بابليهاى سامى اخذ شده است . اوضاع مغشوش تلال شوش مانع شده است از اينكه آثار واضح و قابل اعتماد از اشياء و ابنيه و غيره راجع به ترتيبات مذهبى ايلام بدست آيد ليكن ممكن است اين منقصت بواسطهء كشف نوشتجات مذهبى ايلام رفع شود و همانطور كه از كتيبه‌هاى عمارات و نوشتجات راجع به نذورات ، در باب سلسله‌هاى سلاطين كشور ايلام معلومات زياد بدست آمد راجع بمذهب و آداب پرستش آن قوم نيز به همان وسيله ممكن است اطلاعات بسيار حاصل شود . شوش پايتخت قديم تمام اطلاعاتيكه از تاريخ قديم ايلام داريم درواقع از بركت حفاريهائى است كه در شوش واقع شده است ، بنابراين خوب است بيان اجمالى از پايتخت معروف ايلام و اسرار مهمه‌اى كه از آن مكشوف شده بنمائيم . تلال شوش قريب سى ميل از كوهستان فاصله دارد و از وضع آنها معلوم است كه بسيار قديم مىباشد و درواقع ميتوان گفت شوش قديمترين بلاد معلومهء عالم است ، سابقا مذكور داشتيم كه در ايام سناخريب خط ساحلى زياده از شصت ميل از آن فاصله نداشته و بنابراين در دامنهء كوههاى بزرگ فقط در حاشيهء كم‌عرضى از جلگه وجود شهر قديمى ممكن خواهد بود ، بواسطهء اينكه زمينى كه تازه تشكيل شده باشد براى